Het rommelige midden en hoe je er doorheen komt
Je kent het vast wel. Je bent vol enthousiasme aan een manuscript begonnen. De eerste hoofdstukken vlogen over het scherm, je personages kwamen tot leven en het voelde allemaal zo goed. Maar nu, ergens halverwege, zit je vast. De opwinding van het begin is verdwenen. Het einde lijkt nog mijlenver weg. En die scènes die je nu moet schrijven? Ze voelen zo... saai.
Welkom in het rommelige midden. Oftewel: de plek waar veel manuscripten sterven.
Het goede nieuws: dit overkomt vrijwel elke schrijver.
Het slechte nieuws: je zult er doorheen moeten als je je boek wilt afmaken. Maar het is absoluut te doen, al lijkt het soms niet zo.
Ik vertel je graag hoe.
Waarom het midden zo lastig is
Het midden is geen doorgeefluik
Wat je kunt doen als je vastzit
Toestemming om rommel te maken
En toen was het af!
Waarom het midden zo lastig is
Het begin van een verhaal lijkt soms zichzelf te schrijven. Je weet immers wat je te doen staat.
Je introduceert je hoofdpersoon, zet de wereld neer, laat het probleem zien dat opgelost moet worden. Er is veel te vertellen en de lezer is nieuwsgierig naar wat komen gaat.
Het einde heeft ook een natuurlijke aantrekkingskracht. Daar werkt alles naartoe, daar vallen de puzzelstukjes op hun plek, daar krijgt de lezer waar hij op hoopte (of juist niet, als je van plot twists houdt).
Maar het midden? Dat is het stuk waar je personage van A naar B moet zien te komen, van het begin naar het eind. Zonder dat het voelt als een saaie tussenstop. Het is het deel waar je de spanning moet vasthouden terwijl je nog lang niet bij de climax bent. En daar gaat het vaak mis.
Veel schrijvers verliezen in het midden het contact met hun eigen verhaal. Ze weten niet meer precies waar ze naartoe schrijven, of ze twijfelen of wat ze tot nu toe geschreven hebben wel goed genoeg is. Die twijfel kan bijzonder verlammend werken. En dus stoppen ze even.
Even wordt een week.
Een week wordt een maand.
Enzovoort.
Het midden is geen doorgeefluik
Een veelgemaakte fout is om het midden te zien als iets waar je nou eenmaal doorheen moet om weer bij een leuk gedeelte te belanden - de ontknoping van het verhaal.
Maar zo werkt het niet. Als jij het midden van je boek ziet als vulling, als niet meer dan een noodzakelijk kwaad, dan voelt je lezer dat ook.
Het midden van je verhaal is juist de plek waar je personage het meest worstelt, waar de interne conflicten het scherpst zijn, waar de relaties op de proef worden gesteld. Het is het deel waar je lezer moet denken: hoe gaat dit ooit nog goed komen?
Denk maar eens aan je favoriete boeken. Wat gebeurt er in het midden? Waarschijnlijk wordt het daar juist spannend. De hoofdpersoon maakt fouten, relaties komen onder druk te staan, er komen nieuwe obstakels. Het midden is, als het goed is, niet de rustige zee tussen twee stormen.
Het midden ís de storm.
Wat je kunt doen als je vastzit
Maar goed, dat maakt het nog niet gemakkelijk om te schrijven. Ik heb schrijvers dit deel van het werk wel ‘het moeras’ horen noemen. En ook: ‘de woestijn’.
Als je merkt dat je vastloopt in het midden, is de verleiding groot om terug te gaan naar het begin en te gaan herschrijven. Doe dat niet. Althans, niet nu. Herschrijven is voor later, laat dit geen smoesje zijn om stil te staan. Nu moet je vooruit.
Wat wel helpt, is om even afstand te nemen van de details en naar de grote lijnen te kijken. Waar staat je personage nu? Waar moet zij aan het eind van het boek zijn? Niet alleen fysiek of qua plot, maar vooral emotioneel. Welke innerlijke reis moet er nog worden afgelegd? En welke scènes heb je nodig om die reis geloofwaardig te maken?
Soms helpt het om het midden op te delen in kleinere stukken. In plaats van te denken ‘pffffff, ik moet nog tien hoofdstukken’, kun je focussen op de volgende mijlpaal. Wat is het eerstvolgende belangrijke moment in je verhaal? Schrijf daar naartoe. En daarna naar het volgende moment. Zo maak je het behapbaar.
Het kan ook helpen om jezelf af te vragen: wat zou er nu kunnen gebeuren waardoor alles nog erger wordt voor mijn hoofdpersoon? Conflict is de motor van elk verhaal, en in het midden mag je best wreed zijn voor je personages. Geef ze tegenslagen. Laat plannen mislukken. Zorg dat de weg naar het einde bepaald niet over rozen gaat.
Toestemming om rommel te maken
Weet je wat ook helpt? Ik kan het niet vaak genoeg zeggen: accepteer dat de eerste versie - ja, ook die van het middendeel van je verhaal - waarschijnlijk rommelig zal zijn. Verre van perfect. En dat dat oké is.
Veel schrijvers hebben hier moeite mee. Dit geldt vooral voor beginnende schrijvers en dat is ook logisch: je wilt bewijzen (ook aan jezelf) dat je het kunt. Dan wil je geen rommelige eerste versie opleveren, want dat is niet het boek dat je in gedachten hebt!
Maar een eerste versie is nog lang geen boek. Die is alleen voor jou. Niemand hoeft hem te lezen. Je kunt later altijd nog schrappen, herschrijven en polijsten. Maar dan moet er eerst wél iets staan.
Gun jezelf de vrijheid om scènes te schrijven waarvan je niet zeker weet of ze blijven. Experimenteer. Schrijf die ene scène die misschien nergens toe leidt. Je kunt hem later altijd nog verwijderen, maar misschien brengt hij je wel op ideeën die je anders nooit had gehad.
Het midden van een boek schrijven vraagt om doorzettingsvermogen. Het is het deel waar discipline beslist belangrijker is dan inspiratie. Waar je telkens opnieuw gewoon moet gaan zitten en woorden op papier moet zetten, ook als je er geen zin in hebt. Dat klinkt niet romantisch, nee, maar het is wel de realiteit van het schrijverschap.
En toen was het af
Ik herinner me nog goed hoe ik bij mijn eerste roman door het midden moest ploeteren. Er waren dagen dat ik mezelf dwong om door te schrijven terwijl ik ervan overtuigd was dat het verschrikkelijk was. Achteraf bleek een deel van die ‘verschrikkelijke’ scènes best bruikbaar, en de rest heb ik later herschreven. Maar het punt is: ik kwam er doorheen.
En het boek is er gekomen. Sterker, ik schreef er daarna nog meer.
Ik moet er niet aan denken dat ik bij het schrijven van het middendeel van dat eerste boek de handdoek in de ring had gegooid. En geloof me, ik heb meer dan eens op het punt gestaan.
Nu weet ik: het rommelige midden, die eindeloze woestijn, die hoort erbij. Als je hiermee worstelt, betekent dit niet dat je verhaal niet deugt of dat je geen echte schrijver bent. Het is gewoon een fase waar iedere schrijver doorheen moet. Telkens weer.
De enige remedie is stug doorschrijven.
Dus mocht je nu of in de toekomst vastzitten, onthoud: je bent niet alleen. En je kunt dit.
In deze video vertel ik over het schrijven van het middendeel.
En wil je na het kijken van de video nog meer weten over structuur en plot? In de tweede module van mijn Cursus roman schrijven vertel ik in vijf video’s alles over plot en spanningstechnieken.
Wil je meer lezen over doorzetten als je het niet meer ziet zitten? Je vindt het hier >
Of ben je benieuwd naar wat er komt kijken bij het schrijven van een eerste versie? Je leest het hier >