De kunst van goede feedback krijgen

Eindeloos heb je aan je manuscript gewerkt, helemaal alleen. En nu is het zover: je wilt dat iemand anders het leest. Iemand die je eerlijk vertelt of het goed is. Of het iets worden kan.

Maar de gedachte alleen al bezorgt je hartkloppingen.

Het vragen van feedback ís gewoon doodeng, maar het is ook nodig. Want niemand kan zijn eigen werk objectief beoordelen.

Jij weet wat je bedoelde te schrijven, en daardoor zie je soms niet meer wat er daadwerkelijk staat. Je hebt je eigen tekst zo vaak gezien, dat je over dingen heen leest. Een frisse blik van buiten is daarom onmisbaar als je je werk naar een hoger niveau wilt tillen.

Maar hoe vraag je feedback op een manier die je verder helpt, in plaats van verlamt?

De juiste mensen vinden

Lang niet iedereen is geschikt om feedback te geven op je schrijfwerk. De beste meelezers zijn mensen die zelf lezen, liefst in het genre waarin jij schrijft. Ze hoeven geen schrijvers te zijn, al kan dat zeker helpen. Maar belangrijker is dat ze kunnen verwoorden wat ze voelen tijdens het lezen.

Dus niet alleen: ‘Ik vond het leuk.’

Of: ‘Het was saai.’

Maar wát is er dan leuk? En waaróm? Waaróm is het saai? En: waar precies in de tekst werd het voor het eerst saai?

Het helpt ook om meelezers te kiezen die eerlijk tegen je durven te zijn, maar die ook het beste met je voorhebben. Feedback geven is namelijk een kunst op zich. De beste meelezers weten hoe ze kritiek kunnen verpakken op een manier die constructief is, niet vernietigend.

Zoek bij voorkeur meerdere meelezers. Als één persoon struikelt over een bepaalde passage, is dat misschien gewoon smaak. Als drie mensen onafhankelijk van elkaar hetzelfde probleem signaleren, is er waarschijnlijk echt iets aan de hand.

De juiste vragen stellen

Je kunt je manuscript naar een meelezer sturen met niets meer dan de vraag: ‘Wat vind je ervan?’ Maar weet wel dat je dan het risico loopt dat je een vaag antwoord krijgt.

Soms wil je gewoon weten wat de meelezer vindt, in algemene zin. Of je wilt weten of hij over een bepaalt aspect valt, zonder hem hier vooraf op te wijzen. Dan is het natuurlijk prima om op deze manier feedback te vragen.

Maar in alle andere gevallen is het nuttig om je meelezers richting te geven. Vertel ze waar je specifiek benieuwd naar bent. Misschien twijfel je of de spanning wel voldoende opbouwt. Of je vraagt je af of het hoofdpersonage sympathiek genoeg is. Door gerichte vragen te stellen, krijg je gerichtere antwoorden.

Tegelijkertijd is het slim om ook ruimte te laten voor onverwachte opmerkingen. Door wat meer algemene vragen mee te geven. Vraag je meelezers bijvoorbeeld of ze ergens uit het verhaal werden gehaald, en zo ja, waar. Waar ze misschien verward raakten of even geen zin meer hadden om verder te lezen. Dit is nuttig om te weten, want daar zit waarschijnlijk iets dat aandacht nodig heeft.

Wees ook duidelijk over wat voor soort feedback je zoekt. Wil je dat iemand let op spelfouten en komma’s? Of gaat het je om de grote lijnen, de structuur, de personages?

Realiseer je wel: het heeft weinig zin om je druk te maken over een verkeerd geplaatste komma in hoofdstuk 3, als je misschien nog hele scènes gaat schrappen. Dus vraag vooral eerst feedback op de structuur, de personages, het verhaal. Spelfouten en leestekens komen later wel.

Het moment van ontvangen

En dan is het zover. Je krijgt de feedback terug. Dit is het moment waarop veel schrijvers in paniek raken. Want hoe goed je jezelf ook hebt voorbereid, kritiek doet pijn. Het kan je zelfs het gevoel geven dat het allemaal zinloos is, dat je beter kunt stoppen met schrijven.

Mijn advies: probeer je eerste (emotionele) reactie even te parkeren. Laat hem niet bepalen wat je met de feedback doet. Lees alles eerst rustig door. En laat het een poosje bezinken voordat je besluit wat je ermee gaat doen.

En wees gerust: je hoeft echt niet elke suggestie op te volgen. Jij bent nog steeds de schrijver, en jij beslist uiteindelijk wat er met je verhaal gebeurt.

Soms zul je meteen denken: ja, daar heeft ze gelijk in. Dat zijn de momenten waarop iemand iets benoemt wat je eigenlijk zelf ook al voelde, maar niet wilde toegeven. Die feedback is waardevol. Daar kun je direct mee aan de slag.

In andere gevallen zul je denken: nee, dit klopt niet, dit begrijpt ze verkeerd. En soms heb je daar gelijk in. Misschien past de suggestie niet bij het verhaal dat jij wilt vertellen. Misschien is het een kwestie van smaak. Je hoeft niet alles te veranderen alleen omdat iemand het zegt.

Maar wees eerlijk tegen jezelf. Als je merkt dat je in de verdediging schiet bij bepaalde feedback, vraag je dan af waarom. Is het omdat de kritiek onterecht is? Of is het omdat de kritiek gevoelig ligt, omdat je stiekem weet dat er een darling moet sneuvelen?

Benieuwd how to kill your darlings? Je leest het hier >

De kunst van loslaten

Uiteindelijk moet je de feedback loslaten en weer gaan schrijven. Je kunt eindeloos blijven piekeren over wat mensen vonden, je kunt het honderd mensen laten lezen en honderd verschillende meningen krijgen. Maar op een bepaald moment moet je keuzes maken en doorgaan.

Gebruik de feedback die resoneert. Parkeer de rest. En onthoud dat geen enkel boek iedereen zal aanspreken. Het doel is niet om een boek te schrijven waar niemand iets op aan te merken heeft. Het doel is om het beste boek te schrijven dat jij op dit moment kunt schrijven.

Feedback vragen is eng. Daar is geen ontkomen aan. Maar het wordt makkelijker naarmate je het vaker doet. Je leert om kritiek te scheiden van je eigenwaarde als mens. Je leert om de bruikbare opmerkingen eruit te filteren.

En besef goed wat feedback eigenlijk is: een cadeau. Iemand neemt de moeite om jouw verhaal te lezen en erover na te denken. Dat verdient waardering, ook als het even pijn doet.

Dus waag de sprong. Stuur dat manuscript op. Vraag die feedback. Je verhaal wordt er beter van, en jij als schrijver ook.