Schrappen is óók schrijven
Jaja, we kennen allemaal het adagium wel: schrijven is schrappen.
Maar ja, hóé dan?
Je hebt zo lang aan al die woorden gewerkt, ze zo zorgvuldig achter elkaar gezet, dat alles wat je verwijdert ook echt voelt als verlies. Hoe gooi je een passage weg waar je aan gehecht bent geraakt - misschien wel meer dan je wilt toegeven? Of misschien betekent het zelfs dat je afscheid moet nemen van dierbare personages.
Wat ik in al die jaren heb geleerd, is vooral dit: probeer het niet te zien als het opgeven van iets. Maar als het creëren van iets anders. Iets nóg beters. Want het is echt waar dat schrappen vaak tot een beter resultaat leidt. Een nog mooier boek.
Oftewel: schrappen is óók schrijven.
Wat je moet schrappen
Een eerste versie schrijf je vooral voor jezelf. Al schrijvende ontdek je je verhaal. Pas in de tweede versie begin je te schrijven voor de lezer, en dat betekent bijna altijd: schrappen.
En echt, meestal komt er iets vanonder die eerste versie tevoorschijn dat er al die tijd al was, maar dat bedekt werd onder woorden die er - als je heel eerlijk bent - niet toe doen. Je zal dingen ontdekken in je eigen tekst die je eerder niet zag, zoals door de bomen het bos… Meer dan eens ben ik verborgen parels in mijn eigen teksten op het spoor gekomen, juist door grondig te kappen.
Maar omdat alle begin moeilijk is, help ik je graag op weg.
Waar je bijna altijd kunt schrappen:
De bijwoorden die een zwak werkwoord overeind proberen te houden. “Ze liep snel weg” wordt mogelijk sterker door te schrijven: “ze beende weg”. Kies het juiste werkwoord en het bijwoord mag weg. (Maar let op: ga geen alledaagse werkwoorden vervangen door iets heel ingewikkelds. Als je zoektocht naar een ‘sterker’ werkwoord leidt naar een woord dat bijvoorbeeld erg ouderwets of vergezocht is, kies dan maar liever voor het meer gangbare woord.)
De eerste alinea. Wij schrijvers hebben vaak een aanloopje nodig om op gang te komen - een soort keel schrapen op papier. Het zijn woorden die het schrijven op weg helpen, maar horen ze ook in je uiteindelijke tekst thuis? Kijk eens of je verhaal niet stiekem bij de tweede alinea pas echt begint. Loop al je hoofdstukken hierop na.
Alles wat je twee keer zegt. Of niet letterlijk zegt, maar wat al wel voldoende duidelijk is geworden. Als een zin iets herhaalt wat de lezer al voelt of weet, mag hij weg. Vertrouw op je lezer.
Lees je tekst hardop voor. Waar je struikelt, waar je adem opraakt, daar wil je misschien meer zeggen dan nodig is.
Tot slot een uitdaging
Pak een stuk tekst dat al af voelt en schrap er tien procent uit. Dit mag een heel manuscript zijn, maar waarschijnlijk is het beter om klein te beginnen: met een hoofdstuk of een alinea.
Lees het resultaat aandachtig door en vergelijk het met het origineel. De kans is groot dat je tekst er beter op geworden is.